www.amude.de
 Dengê kultur û folklora Kurdî di internêtê de www.amude.de
Arabic Deutsch English Français
Di kurd de, avahiya hevokan

Selîm Biçûk

Selîm Biçûk Hevok

Hevok yektiyek naverok ye. Ev yekt bi beşn axaftin saz dibe bi nivsk yan bi devik tgihştinek bi mebesta dtinek, ramanek, daxwazek, hisek yan wney byerek tne ziman. Di avahiya hevok de, nav, lker, cnav, rengdr, hejmar, hoker, daek, gehandek bang cih xwe, her yek bi awayek digire. Bi yekbna v koma peyvan wateyek ku mirov liser tiştek agahdar dike saz dibe.

Mnak:
Ez sibe biim Amed.
Min rewşa Azad li biyaniy dt.
Ez gelek bi diyariya te dil xweş bm.
Jiyan xweş e.
Ax ! Ev i rewş e !

Tgihştina hevok pir caran bi beşn avahiya w ve girday ye.

1-Dema em dibjin: Y dipeyve ramana xwe liser jiyan tne ziman. L dema li dawiya v hevok li na xal xalepirs ( nşana pirs ) b dann: Jiyan xweş e? Y ku dipeyve dixwaze ji mirovek din, ramana w liser jiyan hn bibe. Hevoka yekemn agahdar ye. Mirov dikare bi ( bjehevok ) bi nav bike. Ya duyemn j, hevokek pirsiyar ye. Mirov dikare bi ( pirsehevok ) bi nav bike.

2- Pir caran girdana lker bi beşn din yn axaftin re, me li ser hevok dike xwed tgihtinek taybet. Dema em dibjin:
Hogir dij.
Hogir li iyan dij.
Hogir jiyanek xweş dij.
Lkera ( jn ) li dij ( mirin ) t bikarann yan j, cih reng jiyan diyar dike. L pir lkern
watey tn bikarann. Mna: Hogir dixwne. ( xwendin )
3- Di axaftina devik de, bi ahenga deng tgihştina hevok dibe. Her rengek hevok ahengek xwe taybet heye. Ji
v aheng mirov dizane pirs e, agahdar ye yan j, ferman ye.

Avahiya hevok


Hevokn lker
Hevok di Kurmanc de, bi gelemper bi v away jr t sazkirin:

Kiryar   Agahdar/Berkar   Lêker
Ez
Ew
Berfîn
  çayê
gulan
berxan
  vedixwim
av dide
dirne


L bi hin lkern nederhingv re ku bizava wan berbi aliyek ve ye.

Mna:
n, ketin, hatin, firn, bn ( bi wateya bn )... bi away jr t sazkirin:

Kiryar   Lêker   Agahdarî
Ez
Guhderz
Şêrîn
Mado
Serdar
  diçim
ket
hat

firî
  gund
çalê.
bajêr.
şoreşger.
asmanan.


Eger bi van lkeran re daek bn bikarann aliy bizava lker b guhern, hevok dsa vedigere ser away xwe y gelemper:

Kiryar   Agahdar   Lêker
Ez
Guhderz
Şêrîn
Serdar
  ji gund
di çalê de
ji bajêr
di asmanan re
  diçim.
ket.
hat.
firî.


Di hin rewşan de, lker di darja rader de, t bikarann mna nav m t tewandin. Eger di van rewşan de, lker b kiryar be pşiya hevok digire:

na zozanan xweş e.
Hatina bihar proz e.

Eger ev lker di darja rader de bibe agahdar di hevokn lker de bi lkerek din re b, away jr distne:

Gul, na briy xweş dibne.
Gel, hatina Newroz proz kir.

Eger lker derhingv du berkaran bistne, hevok away jr distne:

Kiryar   Berkar 1   Lêker   Berkar 2
Azad
Şêrîn
Min
  gul
silav
nan
  firotin
da
da
  keçan.
şehîdan.
gundiyan.


Eger berkar duyemn ne durust be, hevok away jr distne:

Kiryar   Berkar 1   Berkar2   Lêker
Şoreşgeran
Şermîn
  nan
navê gund
  ji Gulê
ji Şîlan
  xwestin.
pirsî.


Pir caran hevok bi lkern nederhingv re, bi kiryar lker dibe. Hing bi v away t:

Kiryar   Lêker
Sulav
Nermîn
Ez
Ew
  raza.
hat
dimeşim.
direve.


Eger hoker di hevokn lker de hebe, bi awayn jr tn sazkirin:

1- Lkern nederhingv:

Hoker   Kiryar   Lêker   Berkar
Piştî nîvro
Êvarê
  Canda
Sernaz
  gihişt
diçe
  Qamişlo.
dibistanê.


Yan j, bi v away:

Kiryar   Hoker   Lêker   Berkar
Canda
Sernaz
  Piştî nîvro
êvarê
  gihişt
diçe
  Qamişlo.
dibistanê.


2- Lkern derhingv:

Hoker   Kiryar   Berkar   Lêker
Kliyek din
Niha
  ez
ez
  çayê
nan
  vedixwim.
dixwim.


Yan j, bi v away jr:

Kiryar   Hoker   Berkar   Lêker
Ez   niha   nan   dixwim.


Eger di van rewşan de, berkar nedurust be, lker dikeve dawiya hevok:

Pişt nvre Canda ji Qamişlo die.
Sernaz var ji dibistan t.
Ez niha xwe ji xwarina nan re amade dikim.

Hevok, di raweya ferman de, ji rzana gelemper der nakeve:

Were em nan bixwin!
Werin em biin iyay Şerefdn!
Jiyan baş nas bike!
Bibe xwediy jiyanek birmet!

Hevokn navdr

Ev hevok ji nav, rengdr lkera bn tn sazkirin. Tu bizav nakin di rewşa bn de dimnin. Herwiha berkar kiryar di van hevokan de, nn in:

Jiyana birmet gelek xweş e.
Gundiyn Kurd leheng in.
Şoreş rmeta gel e.

Berxwedan jiyan e.
Serxwebn azad rmet in.
Zindan dibistana qehremaniy ne.
Koledar rreşiya mirovahiy ye.

Hevokn bang

Ev hevok dikarin mna hevokn lker yn navdr j, bn:

1- Mna hevokn navdr:
Ax, ev i rewş e!
Oh xweş, ev i awazek nemir e!
Wey, li min day!
Tif, li mirovn xwefiroş!
Nifir, li v dema bbext !

2- Mna hevokn lker:

Lo xorto ! Ji xew rabe dereng e!
Ox, te dil min xwe ş kir !
Of, dil min iqas dişe!
Ax, ez ketime i rewş !

Di hevok de, niqteşan

Jibo asankirina xwendin, tgihştin xweşkirina ahenga hevok, end nşan di nav de, cih digirin. Ev nşan dawiya hevok, wateya pareyek j daxwaza w pş me dikin. Li hla din, di xwendin de, cih rawes bndan j, diyar dikin. Ji van nşanan re niqteşan t gotin.
Nşann niqteaniy j, ev in:

.      Xal ( Niqte )

,      Dabir ( Bihnok )

?      Xalepirs ( Niqtepirs )

!      Xalebang ( Niqtebang )

:      Xalecot ( Niqtecot )

;      Xaledabir ( Niqtedabir )

( )      Kevanek

" "      Dunik

_      Xzek

-      Bendek

Xal
Ev nşan dawiya hevok diyar dike:

Duh, ez m Amed. Min şal şapek kir. Li wir min hevalek xwe dt. Em gelek bi hev şa bn. Li nav bajr, min tiştn balkş dtin. Leşkeran kolan dagirtibn.

Dabir
Di nivsandin de, dabir pir pwst e. Cihn ku digire ev in:
1- Cih gihaneka ( ):

Hogir, Azad, Rojn Rewşen ji bajr tn. Ev ciwan pir hişyar in. Dost dijmin ji hev nas dikin, xwed jiyan nas dikin riya xwe baş dizanin.
2-Dikeve navbera pareyn hevok yn bik, l bi merc ku wateya w ney guherandin.

Pişt j, t:

iya, cih rmeta me, hem j, ji prozahiyn me ne.
Pir caran, di...de, di...re, bi...ve, ji...re,...di nava du dabiran de, cih digirin:
Di rewşn awarte de, hevaln min, ji min re, dibin aqilmend.
Ez, ji te re, dibjim ku em biin mal baş e.
Pişt kiryar ku ji lker xwe dr dikeve t:


Şrn, di rojeke bi berf, baran bager de, hat rdin.
Ez, di sala hezar nehsed st de, ji d bme.
Reşo, jiberku nizane bixwne, matmay dimne.

Pişt banglkirin t:

Mizgn, li min binre gotinn min guhdar bike.
Xebat, ku tu y welat hevalan silav bike.

Xalepirs

Dikeve dawiya hevokn pirsiyariy:

Tu keng ji welat hat?
Ew i dixwaze?
end leşker hatin gund?

Xalebang

Dikeve dawiya bang hevokn bi wan re:

Ax ! Ev i zemanek xirab e!
Xwedyo ! Te awa li hev an !
Oh xweş ! i mizgneke baş e!
Kuro, bibe mirov!

Xalecot

Dikeve dawiya hevok ku tiştek t gotin yan hejmartin:

Beyana sib b, bav min ji xew hişyar b got: Ev iya ji şer kuştin natirsin.
Di dn Zerdeşt de, s baweriyn bingehn hene: Peyva xweş, baweriya rast kar baş.

Xaledabir

Dikeve navbera hevokn ku bi hev ve girday ne wateya hev temam dikin. Hn hevok neqediya ye babeteke n dest p dike:

Reşo, bilez ji mal derdikeve; wisa xuya ye ku tiştek pwst qewm ye.

Kevanek

Peyvn ku bi sebebek dikevin nav hevok, dikevin nav kevanekan rakirina wan j, wateya hevok naguherne:

Di Kurmanc de, du zayend hene ( nr m ).

Dunik

Peyvn ku ji cihek din tn guhastin di nav dunikan de, tn nivsandin:

" Ay Ahora y mezin " Zerdeşt digot.

Xzek

Eger nivsandin ket away axaftin peyvbj hat guhartin, li pşiya hevok xzek t nivsandin:

Di navbera dil mej de, gotbjek germ dest p kir:

_ Jiyan pir xweş e!
_ L tu bindest.

Bendek

Dikeve navbera du peyvn ku hogiriyek di nav wan de heye:

Birca - Belek
Kaniya - Sp
Bedir - Xan

Nasn

Di Kurmanc de, nşana her pwst dabir e.
Berhemin ser zimanê kurdî cem te peyda dibin!? ---> info@amude.de


copyright 2002 amude.de [ info@amude.de ]