AMUDE.DE - NAVENDA ANDA KURD
www.musesana.de www.amude.de www.kurdishculture.de
fffffff
amude.de
 
 
Helbest
Çîrok
Werger
Ramyarî
Ziman
Lêkolîn
Huner
Mûzîk
Rexne
Pirtka Mvana
Archv
Lînk
Erebî
Elmanî
Êdîtor
Webmaster
 

Nkirin/Revised:
21.3.2001


Nivîs 5

 
NIVÎS - Kovara mehane bi zimanê kurdî û erebî
Hejmar 5                          22.03.01-21.04-01



Newroz li Cezîrê

Tengezar Marînî

Tengezarê Marînî Newroz li nav welatn mzopotamiy bi rengn core cor tte prozkirin. Her miletek ji van miletan taybetiyn xwe tev v cejin dike. Jiber v yek j, her miletek nşann xwe bi newroz ve dike, ango newroz wateyeke cuda werdigire.
Wek nimne, li cem miletn xwed welat, newroz nşana xweş bihar dibnin. Kurd, newroz nşana azad aştiy dibnin. Tev ko di bingeh de, yekin, ango xweşiya jiyan, dema berhemdan, derbaskirina reşiy ye.
L di durv pkanna xwe de gelek caran ne weke hev li dar dikeve. Bo em dr babeta xwe nebin, ko Newroz awa ji keng ve li başr rojavay Kurdistan, li herma Cizr proz dibe.?

Goman t de nne, ko prozkirina newroz tgihiştina bra Netew bi hev ve girday ye. L div tucar ji bra me nee, ko rewş mercn jiyana rojev j bandoreke gewre di pkanna v babet de dikin.
Hişiyarbna bra netew, Newroz guheste war niştimanperweriy ji ppeloka efsan an ppeloka jwar kire pvanek ji pvann xwenasn.
Newroz di destpk de, di maln kurdperwer rewşenbrn kurd de, li dar diket, l hin bi hin bi gurbna bra netew re, b weke şan nşanek, ko kurdan, ji bil wan cuda dike. Weke me li destpk nivs, Newroz li ba miletn Mezopotamiya y, şweyn cuda cuda digre, l jiber bindest mtingeriya kurd Kurdistan, b nşana azadiy cejneke proz. Li gor agahiyn me, Newroz di destpka saln1950 de, li başr rojavay Kurdistan prozkirin.
Dibe ku ber v dem j proz dib, jiber ko gelek rewşenbr zanayn kurd mna Hesen Hişyar, Osman Sebr Bedirxaniyan li ser Newroz prozahiya w dinivsn. Mixabin tu agah belge bi dest me neketine ko em bizanibin, gelo newroz lidar diket yan na.

Diyar e cara yekem, ko yn newroz li Cizr li dar xistine, "Civata yektiya Xortn Demoqratn Kurd li Sriy". Di vder de j br bawer li ser dema lidarxistin cuda ne. Mihemedê Mele Ehmed Birz Mihemed Mele Ehmed, ko serkşiya v civat dikir, dibje: " Di sala 1956an li nav gundn Aliyan newroz proz b. Di w dem de, kem kes bi nehn li malek li hev diciviyan newroza xwe proz dikirin hin bi hin fireh dib. L di dema yektiya Misr Sriya de, km b jiber hukmeta yekby gelek zulim li kurdan Komnstan dikir". Derwêş Mele Silêman Birz Derwş Mele Silman, ko ew j yek ji damezirnern w civat ye, dibje: " Cara yekem, ko newroz li dar ket, di sala 1950 de ye, ew j ber damezirandina Civata Yektiya Xortn Demoqratn Kurd" b. Berdewam dike dibje: "Min nebihstiye, ko kesek ber me newroz proz kir". Pişt pisiyarek ji birz Derwş: Ma gelo hja mr Celadet heval hogirn w bra v mesel nedibirin? Got: "pişt mirina Mr, me day Rewşen Bedirxan li bajar Şam didt, w digot: pwste kurd cejna newroz di maln xwe de weke cejna Remezan Qurban proz bikin". Dmek tiştek weha li nav maln wan heb. L careke din mixabin, ko li ser v babet tiştek nehatiye nivsn.
Di sala 1993an de, me hevpeyvnek digel rehmet Hesen Mel y Babasiy, ko w dem temen w digiha 80 sal. Kir" ji bo Kovara Al Hwar" ta niha ap belav nebye. "Seyda t dizan keng cara yek newroz li cem we proz b? W weha bersiv da: " newroz ber damezirandina Part proz dib, ber vegera nemir Mele Mistefa bi gelek" yan bi end salan w got: bi eseh ne li bra min e, l bi heşt-neh salan"

Di dema pş de, dema newroz proz dib, komn bik ji rewşenbr nitimanperweran xwe didan hev guft go li ser pirsa kurd dikirin. Ev hijmara bik bi dem re pirtir dib bi taybet pişt şoreşa ln.
Jimara beşdarn semnarn Newroz pir bn, l ji destpk ve di xaniyan de, bi diz b dema kar şev bi daw dihat her yek di mala xwe yeko yeko, her yek ji qozk rya xwe digirt.

Şevn newroz bi rawestana deqek li ser giyan şehd kurd Kurdistan radiwestan pişt avakirina tevgera ep, li ser giyan hem şehdn chan.
Di pey re roka Newroz dihate gran ibretn ko pdiv ne, j btin wergirtin, dihatin behiskirin. Di dema Cigerxwn de, pir caran, Seyda Newroz bi helbestn xwe şev dixemiland.
Ji destpka saln hefty de, d ende- end derdiketin seyranan eger peyayn dewlt hzn w prg wan bihatana, digotin şahiya filankes e, em kf ji bo w dikin. Dema ko Newroz di malan de proz dib, kesn rvbir, amadeya xwe ba ji rewşn xirab re dikirin. Cil bergn bkaniy li jinek dikirin, her weha li ciwanek j yn zav, eger " Mebahis, yan j şiba Siyas bi ser wan de girtiba, digotin. " Ev şahiya filankes e" wek awan di civnan de, pelik" Qerema" didann ba xwe. Ji saln 1975an vir de, milet dest bi seyranan di roja newroz de dikirin, l ji sala 1981-1982an ve, milet partiyn Kurdan bi eşkere newroz li olistanan proz dikin. Di baweriya me de, sedema w j ew e, ko dewlet di w dem de di astengiy de b li dij tevgera Ixwan Al-Musilmn hza xwe bi kar tan nikar b kurdan j bike dijmin, yan j dixwest ko kurdan bikşne hla xwe ta radeyek bi ser ket, jiber ko di destr de tiştek neda kurdan, l av xwe ji hinek tiştn bik wek derketina pirtk kovarn bi nvnehn.
Roja Newroz ne betlane b, l şagirtn kurd bi taybet yn kes karn wan nzk tevgera siyas nedin dibistanan gelek caran di berdane wan end rojan ji dibistan . Ev j weke seza b ji wan re nav wan dikete meqbzn mxaberatan gelek caran di peroj de, dib sedema, ko di amojgehan de neyn pejirandin ji karan bn avtin, yan bi yekcar kar nebnin. Pişt damezirandina P.D.K. partiyn j veqetiyan di dema şn ve, partiyan di meha avdar de, li arn mezin bik li gundan, semnar bo newroz lidar dixistin.
Gelek guhern neketin şwey pkanna wan şevan, bi ten xelek zdetir dib, imk bra netew tgihitin geştir b, l ta roja ro j semnarn Newroz bi nehn ne.
Ji navka saln heftyan vir ve, xort agir Newroz li cihn bilind li her ar gundek, gur dikin. Gelek caran pols mxaberatn Sr zarokan digrin wan didin işkencekirin.

Di sala 1986an de, kurdan li paytexta Sriy meşek kirin t de daxwaza destrdana derketina Newroz kirin, di 21 avdar sala 1986an, Silman Ad şehd ket b sedema destrdana derketina newroz.
agirê newrozê Rjma Sr, bo kurd v yek ji xwe re nekin serkeftin, ev roj kire roja cejna Daykan kire rojeke betlan. Her end j em dizanin, ko ne weha ye, l dsan başe, ko şagirtn dibistanan btirs dikarin derkevin tişta her baş, ko girpn Mzk, govend, şano hem şweyn hunera kurd, derdikevin bihara Kurdistan bi cil bergn xwe, bi sema hilperkn xwe, bi stiran awazn xwe, bi şah llandinn xwe, ja bihar rengn dewlemend dikin diyar dikin, ko Kurd layiq hem texlt jiyana xweş e eger delve bte dan, ew, her roj ji rojn sal, bibin newroz şah Sr bi netewe km netewn xwe ve jiyaneke xweş hevpar bijn, l mixabin, hindek ta niha bawer dikin ko bi zulim zor dikarin kudan bdeng bikin hew daxwaza mafn xwe y netew bikin her weha behwer dikin, ko dikrarin roj bi bjing binuxumnin.


Copyright 2000-2001 amude.de and Srwan, All rights reserved.