KOVARA NIVÎS NIVÎS
22.04.1898-22.04.2002
Kovara malpera Amûdê - mehane, çandî, wêjeyî û hunerî Hejmar 15 - 21.04.2002
  [EDÎTOR] [TÊKILÎ] [ERŞÎV]

       Roja rojnamegeriya kurdî li miletê kurd pîroz be!

 
  Gabar iyan*:
"Digel kmasiyan rojnamegeriya
kurd berepş die"

Hevpeyvîn: Salihê Kevirbirî/Stockholm email
Salihê Kevirbirî
- Sala 1973'an de li Batman hate dinyay
- Bi esl xwe ji Misirc (Kurtalan) ya Xerzan e
- Di sala 1992'an ji ziman dayka xwe haydar b
- herma ukurovay berpirsiyariya rojnameya 'Welat Me' bû
- Di destpka sala 1997'an de çû Stenbol û di 'Azadiya Welat' de xebata xwe berdewam kir
- Nivîsar, hevpeyvîn û lêkolînên wî di gelek rojname û kovarên tirkî û kurdî de hatine weşandin
- Bi nivskar Mehmd Baks re li ser romana 'Serhildana Mala Eliy nis' kar xebat kir pirtk li Stenbol da apkirin
- Di gulana 2001' de pirtka w ya bi nav 'Filt Quto' li Stenbol hate weşandin
- Li Ermenstan li ser and, jiyan edebiyata kurdn wder lkolnn dvedirj kir
- Yek ji van xebatan pirtka li ser dengbj mezin Gerabet Xao ye ya ku bi navê "Br igligin Yzyili: Karapet xao" (Weşann S, Adar 2002, 144 rpel) hate çapkirin
- Niha li Stenbolê 'Faklteya Ekonomiy' dixwne, li ber qedandina 'Antolojiya Dengbjan' e dest bi romana 'Koero' kiriye






Sebaret bo 104'emn salvegera rojnamegeriya kurd

Gel kurd, ji ber sedemn poltk ekonomk gelek caran ji welat xwe hatiye derkirin macbr maye ku jiyana xwe li dervey welt bidomne. Ji ber v yek ye ku droka jiyana Kurdn li sirgn, xerb xurbet tra xwe kevn e. Li ser v babet pir tişt hatine nivsn, tiştn hatine ser wan bne naveroka rok, pkenok stranan. Kesn ku hatine nefkirin j, esrn welatperwer, birvebern tevgera netewey rewşenbrn kurd bn. Armanc, valakirina mejiy kurdan b.

ro hejmareke mezin kurd li dervey welet dijn. Di nava v hejmar de, rewşenbrn kurd, rojnameger, nivskar, wergr, doktor, memoste hwd hene. Ew bhtir, bi derxistina kovar rojnameyan, wesangeriya televzyon, apkirina pirtkan, wergern piral, darekirina nsttu komaleyan ve dadikevin. Beşek ji wan j li Swd bi cih war bne.

Yek ji wan j, rojnameger nivskar Gabar iyan e ku niha jiyana xwe li paytext Stockholm didomne. Me li ser rojnamegeriya Kurdan, xebatn ku di v war de tne kirin, pirtkn w lkolnn w yn li ser keldan-sryaniyan ji bo pşeroj plan projeyn ku difikire, pirsn xwe arastey Gabar iyan kirin...



-Di destpk de em dixwazin we nas bikin, k ye Gabar iyan?

Ez 38 sal me. Li nevanda Tor, li stil hatime dinyay. Bav min ji Tora Evdn, dayika min ji hla Diyarbekir ye. stil, cih jidayikabna min be j, ez bhtir xwe ji Nisbn dihesibnim ku ez li wir mezin bme min xwendina xwe ya seretay li wir bi daw aniye. Piştre hilbijartina xwestina xwendina dibistana bilind, an j kirina xebaten rojnamegeriy t. Min rojnameger hilbijart ji w dem vir ve, bi v kar mijl im.

-Rojnamegeriya te li Kurdistan dest p kir li Swd didome. Tu dikar hinek qala van pvajoyan bik?

Di hilbijartina kar rojnamevaniy de bandora Msa Anter piral li min bye. Ew dost me b. iroka w ya 'ler Yurt' pirtka 'Kimil' ku v rok bi fireh hembz dike; 'Birna Reş' ku sanoyeke b kurd b, ez bhtir nzk w rojnamegeriya kurd kirim.

Cara yekem xebata min di rojnameya lokal a Nisbn de, di sala 1978'an de dest p kir. Paş di rojnameya 'Guneş' de min xebata xwe domand. Demeke dirj li Amed li end devern din bi kesn xwed tecrbe, mna Ertan..., Nac Sapan, Erturul.... hwd. re min kar kir. Her wisa bi rojnameyn lokal re, bi yn Mrdn, Qoser, Cizr heta Culemrg tkil danstandinn me bn. Rojnameya lokal a Nisbn, pişt 12' Rezber careke din bi aweyek hemdem di bin rveberiya min de dest bi weşana xwe kir. Ap Msa gelek caran wek nivskar mvan nivs ji me re dinivsandin. Xebatn min n heta sala 1988'an gelek sdn mezin gihande min. Wek mnak j dikarim navn xebatn bi nav 'Drbn', 'Zbn', 'Peydakirina Kaniyn neyan away bikaranna wan', 'şweyn nivsn mayna li ser piyan" bidim. Di sala 1988'an de Msa Anter ji min re behsa projeya kovareke kurd kir. Di end rniştinn me de, ez baştir tgihştim ku rojnamegeriya kurd, bi xebatn kovar rojnameyn kurd re dikare bhtir watedar bibe. Hetan ku rojnameyn tirkan, dtinn xwe li ser pirsa kurd nedin guhrtin, ne hsan e ku rojnamegern kurd bi wan re kar bikin. Di sala 1988'an de lkoln end nivsn min bn sedem ku ez derkevim dervey welt.

Hejmareke mezin ji kovar rojnameyn kurd li dervey welt derdiketin. Qedexe sansr li ser wesanan tuneb. V yek fersend mecal da min ku v car ez bi kurd rojnamegeriy bikim. Di birek kovar rojnameyn wek 'Hviya Gel', 'Demokrat', 'Guney' 'Berxwedan' 'Rewsen' de nivs neyn min hatin weşandin. Derketina rojnameya 'Yen Ulke' kfa min pir an. Min hetan hejmara w ya dawn j p re xebat kir berpirsiyariya w ya Swd kir. Gelek nivs neyn min di rojnameya 'Welat' de j hatin weşandin. Her wisa min bi xwe j kovarn bi nav 'Şano Snema' 'Yayin Dunyasi (Chana Wşan)' derxistin.

Bel jiyana mirov di qonax demn xweş nexweş re derbas dibe. Mirov di bin hikariya byern ern neyin de dimne. Qonax, dem byern guhert, mna gelek kesan bandora xwe li min j kiriye. Car bye ku ez ji bo bidestxistina neyek 600-700 klometre me. Dem hatiye ku ez bme şahid sansra navxwey kar li ber avn min reş bye, ez rniştime. L rojnamevan awayek jiyan ye. Di xwn rih mirovan de ye. Mirov her roj p re şiyar dibe, dest bi jiyaneke n dike. Ew roja n, heyecaneke n dide mirov. Lewma ye ku ez tu car ji w heyecan dr neketime, p re jiyame. Rojnameger bye away jiyana min. Di xebatn rojnameyn lokal de ez fr kirina mecalan; di rojnameyn Tirkiyey de fr rojnamegeriya fen ft bm. Di sohbetn bi kesn wek Msa Anter, Mahmt Baks, Mehmet Uzun de ez bhtir nzk rojnamegeriya kurd bm. Dara min a rojnamegeriy ji gelek cihok kanalan av vexwariye. Mirov di jiyana xwe de fr gelek tiştan dibe. L kmasiyn mirov d her hebin. Wek gelek rojnamegeran kmasiyn min j hene. Bi xwendin, xebat, lkoln, gern sohbeta kesn tgihşt ez hewl didim ku kmasiyn xwe kmtir bikim..

Rojnamegeriya kurd tra xwe profesyonel nebye


-Di war rojnamegeriy de bhtir bala te li ser i ye?

Div mirov rastgo rastbn be. Digel kmasiyn xwe, rojnamegeriya kurd pş ve die. Rojnamegeriya kurd tra xwe profesyonel nebye. Rojnameyn me ji hla abor ve nikarin bersiva rojnamegeran bidin. Li hla din, rojnamegern kurd baş organze nebne. Rojnamegern hey j ji away psey ve iqas zrek jhat ne, ne diyar e. Di v qonax de, mna rojnamegern geln din mirov nikare xwe li ser beşek ten bisnor bike. Dema pwst be, li ser abor; carinan lkolneke and, an j wergereke ji apemeniya derve tu y bik. Bi awayek din ku mirov bibje, valabn di kjan beş de hebe, div mirov dagire hewl bide ku ew bes xurt bibe. Ev pvajo demdem ye. Wek gelek rojnameyn din n li chan, rojnameyn me j dibin xwed serws rojnamevann me j xwe li ser aliyek kr dikin.

Wek gelek rojnamegern kurd, min j gelek lkoln neyn ciyawaz amade kirine şandine rojnameyan. L ev end sal in ku min giran daye xebatn and. Ez bi taybet li ser andn geln cran wek aşr ermen, Latn Amerka rojhilat j min li dibistan xwend. Pişt xwendin kar du salan, maf teybetmendiya xwarinn goşt sp vegeteryan dane min. Bi kurt ku ez bibjim, xebatn min and ne ev demeke ku ez ten ji serwsn and y rojnameyn me re xebatn xwe dişnim.

-Di v war de end pirtkn te j derketibn. Tu dikar hinek behsa van xebatan bik?

Ber ku ez behsa wan xebatan bikim, ez dixwazim dtinn xwe li ser du pseyn nz hev l ji hev cuda bnim zimn. Nivskar rojname-nivskar du tistn nz hev in, l ne yek tist in.

Nivskar xebateke giran dixwaze. Wek mnak, nivskarek dikare bi salan li kaniyan bigere kesan bibne, bi mehan li ser xebata xwe raweste, bi sebir aram w bikemilne pişt end salan wek berhem derbixe hol. L rojname-nivskar ne wisa ye. Nivskariya w, ji xebatn rojnamevaniy pk t. Rojnameger zbn drbn e. Byera ku zeft dike balkş e. Bi alkariya tecrbeyn xwe yn kevn, kaniyn xwe beza xwe, di demeke kin de bi gelek zanyariyan li ser w babet dide hev di rojnamey de diwesne. Pişt v qonax, dema neya w l girng be di rojev de be pwstiya civat bi ronkirina ney hebe, ew xebat dibe pirtk. Rojnameger, ji bo pirtk lkolna xwe berfirehtir dike, bi şahidn byer re mijl dibe xebata xwe di demeke kin de bidaw dike. Nivskar, nikare xebateke wisa berfireh di demeke kin de bike. Ew mna rojnameger ne zbn e. Div b gotin ku gelek nivskar di rojnameyan de xwed quncik in. Nivsn wan, maf rojnamenivskariy nade wan. Ew qunciknivsar in, ango nivskarn rojnamey ne. Kesek ji bo ku wek rojname-nivskar b hesibandin, pwst e rojnameger kiribe p re jiyabe.

Wek gelek rojnamenivskaran, hejmareke zde pirtkn min ap bn hatin belavkirin. Hinek ji wan ji lkolnn bik l bergehfireh hinek j ji hevpeyvnn dirj pk tn. Gelek ji wan ji bo ku bersiva dem bide derketin. Pwstiya civat bi ronkirina hinek pirsan heb. Min bersiva wan an hol. Gelek ji wan berheman ro j wek avkan tn bikarann. Hinek ji wan, ji bo min bn xebatn destpk piştre min xebatn bihztir kirin. Di v arowey de li ser anda aşriyan (suryan-keldan) şeş pirtkn min derketin. Di wan de bandora anda aşr kurdan li ser hev, dtina rewşenbrn Kurdan li ser pirsa geln cnar, dawet dlann aşriyan hatine nivsn. Li ser v babet xebatn min didomin. Ji bil v, rojnamegeriya min di kovarn asriyan de j didome. Di gelek kovarn wan de nivsn min derketine derdikevin.

-Sedem an sedemn bingehn ku tu hewqas bi and, drok hunera aşriyan re radib rdin p re mijl i ne gelo?

Wek min di destpk de j got, ez ji herma Tor me. Tora Evdn, ji hla cografk ve ciheke fireh e ji aliy and oln ciyawaz ve j pireng pirdeng e. Li aliyek Kurdn zid yn misilman; li aliy din suryan ermen. Beşek ji wezfedarn Tirkan ku xwedgirav misilman in hejmarek mvann kevn n bi sedsalan li welat me ne, msaparzn Kurdistan ango cih hwd. hene. Bhn, reng piralbna v cih piral li min tesr kiriye. Ev cih bi van rengan şn bye cih war wan tevan e. Ez endam v cih me, aşiq Laleş, hezkir evndar mizgeft, dr snagog me. Rengparastina cih Tore v berpirsiyariy dide min ku ez behsa dostaniya geln li vir bikim wan nzk hev bikim.

Dema mirov li avakirina dewletan dinre, t dtin ku ji bil yn ferm gelek dezgehn serbixwe j hene. Beşek ji van dezgehan li ser gelek welatn cuda lkolnan dikin. Danstandinn wan welatan yn welat xwe ji aliy drok, abor poltk ve ron dikin. Ev zanyar, ji bo diyarkirina poltkayn dewletan dibe alkar. Siyasetmedar ji ber xebatn xwe yn rojane nikarin xebatn wisa giran bikin. L, zanyariy ji dezgehn wisa digirin biryarn baştir didin. Em kurd h nebne xwed dewlet. L em xwed hz dezgeh in. Xebatn wisa j ji bo gavn baştir dikarin bibin alkar. Di v arowey de ez dikarim bibjim ku berjewendiyn welat min w wezfey dide min ku ez li ser geln cnar hr kr rawestim.

-Baş e Kek Gabar, di rojnamegeriya kurd de aliyn ern neyn i ne?

Rojnamegeriya kurd, bi rojnameya 'Kurdistan' biwate bye. L ev rojname j t de weşann bi nav Jn, Hawar, Ronah hwd. ji ber hinek sedeman toreyeke berdewamiy neanne hol. Kurdistan derketiye, piştre dest guherandiye li end cihan geriyaye paş j wesana xwe daye rawestandin, jiyana w bi daw hatiye. Jn j wisa bye gelekn din j. L qonaxa weşangeriya rojnamegeriya Welat, Welat Me Azadiya Welat rojnamegeriya Gundem ne wisa ye. Rojnameya Welat hate girtin, Welat Me derket, ew hate girtin, Azadiya Welat derket. Yen lke sekin, Ozgr Poltka cih w girt, ew sekin lkede Gndem derket. Rast e tistek b bedel tuneye. Rojnamegern kurd bi xwna kesn wek Msa Anter Cengz Altnan jiyaneke n, adet toreyeke n bi dest xist. Em rabin nav 'Toreya Berdewambn' l bikin, ez bawer im em ne şaş bin.

Bi taybet ji aliy ziman, zanyariya gişt, xebatn kolektf, helwesteke xurt zanyariya psey ve kmasiyn me hene. Ev kmas dikarin bi alkariya rojnamegern xwed tecrbe kmtir bibin. Div mirov cih bide wan rojnamevann zana.

Gel kurd ji derd sansr cezakirin pir kişandiye


Rojnameyn kurd roj bi roj serwsn xwe yn xebat, berpirsiyarn herm buroyn xwe zde dikin. Ev cih kfxweş, serbilind sanaziy ye. Li aliy din, dema mirov li naveroka rojname kovarn kurd dinre dide ber rojnameyn geln chan, derdikeve hol ku kmas pir in. Ev div b dtin. Rojname kovar bi hza rojnamegern xurt, rmeta xwe bilindtir dikin. Di van saln daw de bi dehan nivskar rojnameger ji jor ve hatin taynkirin, xebitn. Beşek ji wan ro j li ber xwe didin, l nebne rojnamevann baş. Beşek ji wan j ewtiyn mezin kirin ku ro j mirov xeletiyn wan sererast dikin. W yek nşan da ku, taynkirina ji jor ve xelet e. Div rojnamevan di bin dest rojnamevann xwed tecrbe de bne perwerdekirin. Bi sebir bi wan b daketin, r ji wan re b vekirin.

Pirseke din heye ku mirov div bne zimn. Ew j sansra bi diz ye ku ji aliy rojnameyn kurd ve li ser rojnamegeran t bikarann. Gel kurd ji derd sansr cezakirin pir kişandiye. Lewre div rojname kovarn kurd hinek din fireh hizir bikin. Bel wesan div xwed prensb bin. L prensb, maf sansr qedexekirin nade. areserkirina pirgirkan bi qisekirin nqaskirin pkan e. Gelek caran nzkbneke bi nerm, peyveke xweş, helwesteke bik dikare bibe derman nexweşiy. Pwst e her rojnameger, bi awayek vekir şer sansra navxwey bike.

Pirsgirka daw, pirsgirka aboriy ye. Pwst e rojnamevann ku profesyonel dixebitin tevahiya roja xwe didin xebat, ne xwed pirsgirkn abor bin. Dibe ku rojname ne gelek bihz be, hatina wan km be. Rewş wisa be j, normeke mirov dikare b peydakirin. Kek Salih, gelek tiştn din hene ku behsa wan b kirin. L em wan bihlin ji bo sohbeteke din tir e.

-Baş e, ez j wek pirsa daw dibjim, ji bo pşeroj plan projeyn te i ne?

Bi away cid ez plan dikim ku vegerim Kurdistan. Mirov li wir, di nava gel de dikare gelek xebatn bihzitir bike. Min dil heye ku li gelek welatn xerb bigerim. Ji aliy anda xwarin vexwarin ve wan ji nz ve nas bikim. Piştre dixwazim hejmarek pirtk li ser v babet binvsnim. Min dest bi bingeha v xebat kiriye gelek materyal daye hev. Ez m end welatn Ewropa Afrkay. Div ev plana ger, ber vegera Kurdistan bi daw bibe. Xebatn min li ser anda aşriyan berdewam e. Ez bawer im di v al de end pirtkn min d derbikevin. Ez dixwazim rojnamegeriyeke xurt bikim. Pişt tecrbeyn li Ewropay, ez tgihştim ku ez bi mecaln Ewropay, li welat xwe dikarim v kar pir baştir zindtir bikim.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------- * Rojnameger nivskarek kurd

 ------------------------------------------------------------
 copyright 2000-2002 amude.de [ info@amude.de ]