NIVÎS KOVARA NIVÎS KEW
Kovara malpera Amûdê - mehane, çandî, wêjeyî û hunerî Hejmar 13 - 21.02.2002

 
  Ronîkirinek li ser zimanê Dr.Mihemed Salih Cuma
Keça Kurd





Di pirtka "Kurd rnkirin dtin - Kurd neviyn Mdiyan" Nivsna V.F.Mnorisk

Min ev gotara ha li destpka sala 1996 nivs b, ta niha min ew belav nekiriye.

Li destpk ez ji hja Dr. Mihemed Salih dipirsim, er ev ziman ku ew p dinivs, li kjan devera Kurdistan milet kurd bi kar tn? Ez di w baweriy de me, ku li ti deveran bi kar nehatye. Zimanek dema ku li ser ziman ti devokan li ti deveran bi kar nehatib, nab ku nivskarek weke Dr. Mihemedsalih ji mejiy xwe v rbaza şaş bi kar bn, ya ku bervaj rzimana kurmanciy ye. Dema ew binivs, ku w bixwe, ango Dr. Cuma ev pertoka ha daye wergerandin, t w watey ku ne w wergerandiye ne j nivsye; y ku wergerandiye mirovek d ye; ji bendn rzimana kurmanc weha ron dikin. Daye wergerandin, nay wateya wergerandin. eger me lker da kirin heye, er ka lker kirin li ku ma ji bo i bi kar bnin.Min li rojek kar xwe kir li rojeke d min ew kar xwe bi karkerek da kirin. Er ka Dr. awe van du rengn lkeran ji hev cuda bik? Wa diyare ku li rex Dr. Cumay cuda kirin nne; ez kar xwe bikim, an j bi kesek d bidim kirin, her wate yeke...

Di ziman me de, du reng lkeran hene:
1- Mirov bi xwe bi karek radibe, lker w j bi v reng t gotin nivsn: Mirovek karek kir, deriyek kir, mirovek kuşt, mala xwe ji gund barkir, nameyek xwend, brek ji xwe re kola,...
2- Mirov karek dide kirin; bi xwe nake, l bi kesek d dide kirin. bi v reng xwar t gotin nivsn:

Xelo nizan deriyan ke, ji ber w j deriy xwe li rex necar daye kirin. Zoro bi xwe pismam xwe ne kuştiye, l bi kesek d daye kuştin. Axay mala gundiyek xwe p da barkirin; ax mala xwe bar nekiriye, l mala gundiy xwe p daye barkirin. Ango axay bi zora xwe mala w mirov da barkirin.

Dektor di inna tevna ziman de şaş ye, veguhestina lkeran(pşikan) ne sasikar bikar aniye ji ber v yek angoya hevokan bi mebesta ku ew dixwaz na de.

Di destpka pşgotina xwe de dibj: ( xwendevann hja! Vaye ez ji bona destn we v....didim dann)
Dektor dixwaz bibj, di nav destn we de dideynim. L weke ku dektor lker nivsiye, angoya(dideynim) nade. Ji ber ku di kurmanc de lker bi reng veguhestina xwe wate did. bi w reng ku dektor nivsiye(didim dann) wateya (dideynim) nad. di mneka xwar de ez ron bikim.
Kur min her car bar dewara xwe girandik, l ez w bar giran p didim dann ; ez zor l dikim ku w bar giran deyne. Li vir y ku bar dide dann ezim, l y ku bar dideyne kur min e. Min bar da dann, l min ne dan; kur min ew dan.
Di birka şeş de, ji rpel yek dibj:
( Gava mero v Nivstoka bo herd beşn w ve ji xwe re dide xwendin)
Dektor dixwaz bj, mirov ji xwe re dixwn. L reng ku w lker veguhestiye, wateyeke ne wek mebesta ew dixwaz, did. Ji ber ku( didim xwendin) wateya dixwnim nade.

Mnek: Xell ne xwendiye..Xell kur xwe did xwendin. Nameyek ji Xell re hatiye, ew nizan bixwn, bi kur xwe dide xwendin; y ku nam dide xwendin Xell e y nam dixwn kur Xell e.

Di birka didoy de ji rpel duwazdeh dektor dibj: (...rzn iyay...rast ji jor ber bi jr de hevd didin girtin) li gelek cihan bi reng(didin girtin) nivsiye..Di baweriya min de eva ha şaşiyeke mezin e, ji ber ku kurmanc dibjin: Gundiyn me li rex polsan gileh hev dikin hevd didin girtin. L iya bi xwe nikarin gileh hev bikin hevd bidin girtin. Sedema v ye ku mebesta Dektor dixwaz nade. Dektor di dil xwe de mebestek dixwaz, l reng ew dinivs wateyeke d did.

Di destpka rpel not ar de dektor dibj:
( w ev peyva han...her her dida vegerandin), mebesta dektor bi wateya ku w ew peyv divegerand.
Ji bo ronkirin: Kur Azad dixwend, ji bo ku di xwendina xwe de serbest b, bav w dersa kur xwe end caran p dida vegerandin...
Kur Xelo her car tiştek dikir, l bav w p dida vegerandin. Y ku xwendin tiştan dide vegerandin bav e, l y ku divegerne kur e.

Di rpel not ar de dibj: (...ya ku min ew bi herdu avan dane dtin) Di ziman me de, bi v reng ha ji av re nay gotin; ji ber ku, ew nikar ji av re bibj weha bike, an j bibne. ya rast divb Dektor bigota, min ew bi herdu avan dt.

Li destpka rpel ardeh dibj :
(ber xwe ber bi jr rojavay de didin dan) Li dawiya movika didoy ji rpel sih didoy dibj :
(ji ber v j biryar bi prabnn sipah dij wan date dan) Ango biryar p da.
Dektor di rpel not didoy de careke d dibj: (...dikare li ber xwe bide dan). ima du car dan? Pwist bi dana didoy nne; divb bigota, dikare li ber xwe bide.
Di kurmanc de ev rbaza veguhestin nne, ji ber ku pwist bi (dan)eke ten heye (dan) a didoy dihl şwe naverok biherivin hevok j bi v reng weke şiva bikelem berav dikeve.
Bjeyn ziman li gelek cihan bi angoya xwe nehatine ji ber v yek j wateya hevokan li hev gencil ne roşin e. Mnek j ji bo v yek:
Li destpka rpel didoy ji pşgotin, tde dibj:
((Weha rpelek tary veşartli ser mjwa kurdy poşand de ji ber avn mero tte dutakirin)
Rpelek tar veşart di nav mjoyeke poşand de, bi xwe duta ye eger li ber avn me duta j b, hing dibe arta..Ango rpel tar, tartir dibe poşand j dimne. Gerek b dektor bida xuyakirin ku (Mnorisk) pn drok ji hev vekirine ew rpeln tar rehn kirine.

Her di w movik de dibj:
(Rpeln poşand li ser mjwa me dayite hilandin)
Di baweriya min de rpeln poşand ji nav mjo nayne hilandin avtinRpeln poşand, gereke bne vvirandin, ne ku bne avtinKurd dibjin: W xwarina poşand, bivvire; serpoş ji ser beroşa poşand (nixumand) hiln. bi v reng beroş vvir dimn. Ango li beramber poşandin, vvirandin e.
Di movika daw de, ji rpel pazdeh Dektor dibj:
(Ger ku bixwazin da ku em li welat kurdan de di destpkirina mjw de l btin gerandin, li ser me de div)

Bi rast ez nizanim, ka awe em d li nav w welat bne gerandin!? Em nayne gerandin, l div em li nav droka v welat bigerin vekolin..
Ji destpka dery didoy, ji rpel 25 Dektor dibj:
(Nivsvann kilask navn pir didin ann, yn ku ew bi rengk pir hr nala peyva(Kurd) ttin derketin gava ku ew li ser xaka kurdistana niha de didin peyivandin)
Bikaranna şaş, ya lker gotinn ne li cih wateya mebest bi kar anne, hiştiye ku hewravek bigre ser ban naverok tgihiştin dijwar dibe. Dektor dixwaz bj: Nivskarn kilask di lkolnn xwe de, gava li ser Kurdistana ku ro mebest e nivsine, gelek nav bjeyn wek bjeya (Kurd) bilv kirine.
Di rpel 107 de, careke d Dektor Mihemed Salih dibj: (Li v der de ez dikarim ji bona nava ser xwe bidim xistin, b ku ddar end bqam nava gundn Ermenyan debi tirs lerz b)
Dektor dixwaz bj: Li v der ez dikarim b dtin bizanim ka di gundn Ermenyan de i dmenek bi tirs hov heb.
Dema dibj(..ji bona nava ser xwe bidim xistin). Bi rast ez nizanim ima ji bona nava ser xwe w i di nava ser xwe de bik!? Ez dibnim ku ev hevoka ha wateya mebest nade bi rzkirina van bjeyan di v hevok de, wateya wneyek di mej de dide, l ne wek Dektor dixwaze, hem j ja hevk bi v reng nay daqurtandin.
 
Keça Kurd
  - Helbestvan û   zimanzanek ji Qamişlo   ye
- www.kecakurd.de


Rexne û peşneyarên te

------------------------------
Alîkariya malperê:
------------------------------
Fîrma telefonan
Kabilên te
navnîşana te
Tiştên belaş
Telefona erzan
Tiştên belaş
KostGarNix.de
Bajarên elmanî
Dowloadên te
Wêneyên compûtera te

 ------------------------------------------------------------
 copyright 2000-2002 amude.de [ info@amude.de ]