NIVÎS KOVARA NIVÎS KEW
Kovara malpera Amûdê - mehane, çandî, wêjeyî û hunerî Hejmar 12 - 21.01.2002

 
  Mêdyaya kurd a li Ermenîstanê
Salihê Kevirbirî/ Erîvan email





Li w al Aras du rojname radyoyek:
'Riya Teze' 'Welat Roj' 'Radyoya Ervan'


Di pvajoya ku li Tirkiyey nqaşa Perwerdehiya zikmak Weşana kurd ya radyo televzyon t kirin de, li paytexta Ermenstan Ervan em bn mvan apemen ango medyaya kurd. Wek t zann nzk 75 sal in ku kurdn li Ermenstan bi ziman xwe perwerdehiya xwe pk tnin, rojnameyn xwe bi ziman xwe dixwnin ji sala 1955an p ve j guhn xwe didin awaz sewtn kurdewar.

Ji bil weşana Radyoya Ervan ku niha weşana w ji saetek nv daketiy nv saet; li Ervan bi nav Riya Teze Welat Roj du rojnameyn kurdan derdiin. Bguman ji bo rol girngiya Radyoya Ervan end rzik tr nakin, ji bo w pwst e ku nivseke bi ser xwe trnaverok b nivsn. L beriya ku em li ser her du rojnameyn navbor rawestin, pwst e ku behsa radyoya bab kaln nifşn n ango Radyoya Ervan bikin.


Radyoguhdard hja Ervan xeber dide!

Kesn ku temen w/w raser 40 sal be, gotina bi reng Radyoguhdard hja Ervan xeber dide! bi sedan car ji dev kesn wek Aznva Reşd, Sevaza Evdo, Gulzera Casim, Lska Hiseyn, Nr Polatova, Kerem Seyad, Ttal Kerem Leyla Kerem guhdar kirine.

Radyoya Ervan Para Kurd, bi xebat keftleftn giran n kesn wek Haciy Cind, Emn Evdal, Casim Cell Xell Muradov di nveka saln 50y de dest bi weşana xwe kir. Bi taybet keda Casim Cell Xell Muradov şayan pesindan ye. Li gor qeydn ku me ji navenda Radyoy girtin, Casim Cell yekem berpirsiyar e di radyoye de. Pişt w dema berpirsiyariya Xell Muradov e ku 20 sal berpirsiyar kiriye. Dsa li gor malmatan, Aznva Reşd ku jina Xell Muradov e pişt bjer ango spkeriya 20 salan di sala 1980y de ji ber temendirjiya xwe dest ji kar radyoy dikişne.

Di dema Casim Cell Xell Muradov de fonda radyoy ya vit vala bi deng, bilr awaza bi sedan dengbj sazbendn navdar n wek Gerabet Xao, Şeroy Biro, Sed Şamedn, Reşd Baso, Mem Kurdo, Efoy Esed, Egd Tcir, Memoy Silo, Şibliy aan, Xana Zaz, Asa Evdile, Belga Qado, Hovhannes Badalyan, Aram Dkran, Feyzoy Riza, Egd Cimo, Xell Evdile Şamil Beko xal tije b.

Radyoya Ervan Seksiyona Kurd niha di bin berpirsiyariya Kerem Seyad xebatn kur qza w Ttal Leyla Kerem; Sma Semend carcaran j bi xebata Cemla Cell dimeşe. Weşana Radyoy li gor saeta herm ya Tirkiyey di navbera 18:45 19:15an de t kirin. Kerem Seyad radigihne ku heta saln 90 j di radyoy de saetek nv weşan dihate kirin l ji ber sedemn abor ev mawe pş bye saetek niha daketiye nv saet. Seyad dibje ku ne bi ten maweya weşana kurd, her wiha weşana zimann din ziman ermenk bixwe j km bye.

Şayan gotin ye ku di bin ban Radyoya Netewey ya Ermenstan de ziman kurd tirk j di nav de, bi 12 zimanan weşan t kirin. Li gor pvan zagonn dema Yektiya Sovyet pişt hilweşn, niha j li gor qannn Ermenstan maf her netewey heye ku bi ziman xwe bibe xwed radyo.

Hewce nn e ku em bibjin radyo di bin şert mercn giran de weşan dike. Ev yek zelal berbiav e. Bo nmne Kerem Seyad ku 41 sal in di radyoy de kar xebateke giranbha dike li dora 30 hezar dram ermen ku ew j dike 30 dolar amerk meaş distne. Ap Kerem h j dişikirne ji bo van rojan. Gava w behsa 5-6 sal ber dikir, kezeb li min perit: Niha rewş hinek baş e, 6-7 sal ber ji bil min kes li radyoy nemab. Ne gaz ne, ne elektrk heb. Ji ber nebna neft seyare kar nedikirin. Her roj bi qas 8 klometir dimeşiyam dim radyoy. Ji bo ku deng kurdan ney birn ez dim. Rojek berpirsiyar radyoy ji min re got; D rojek di van riyan de tiştek were ser te. Tu bi tena ser xwe y. Tişt bixr ew e ku em para kurd bigirin.! W gav awa ku agir berdan kezeba min. Ji bo ku radyoy negirin, min kur xwe Ttal kea xwe Leyl an xist nav xebata radyoy. Pişt ku ez bi linga di şeva tar de ji radyoy dihatim mal, car ji bo 300 gram nn heta 12 şev diketim rza firn. 300 gram nan j me bi ek qerneyan distand. Jı ber ku em niha bi piyan nain ser kar xwe nakevin rza firn ji bo end gram nan ez dibjim rewşa me baş e. Nexwe dsa j rewşa me derd b derman e. Eşq evna kurd dihle ku ez v kar bimeşnim.


Rojnameyeke 70 sal: Riya Teze

Rojnameya Riya Teze ev 70 sal in ku li Ervan weşana bi kurd dike. Ji sala 1955an heta salek ber j rojname tpn krl bi kar dian, l ev salek e ku weşan bi tpn latn pk t. Ji avakirin heta 1937an rojname dsa bi tpn latn dihate weşandin. Em werin ser roka rojnameya temendirj.

Di sala 1929an de Ereb Şemo sheq Maragulov asr bi tpn latn dest bi xebata nivsn dikin. Di dibistan gundn kurdan de perwerdehiya kurd didin. Hinek cudah di navbera alfabeya wan ya Celadet Bedirxan heye. Ji ber ku xwendin nivsandin w gav di nav kurdan de km e, pwst bi rojnameyek heye. Salek şnde ango di sala 1930y de di bin ban dewlet de Rojnameya Riya Teze li Ervan dest bi weşana xwe dike. Ji kurdan ji ber ku kesn serwer bikin nn e, heta sala 1934an rojname di bin rveberiya ermeniyn bi nav Gevork Pars, Hraya Koar Har Migirdiyan ku fermalyn Anatol Mezopotamyay ne baş bi kurd dizanin, derdikeve. Pişt berpirsiyariya her s şexsn ermen d ji sala 1934an w de berpirsiyar dikeve destn kurdan. Ji sala 1934an heta 1937an Crdoy Genco berpirsiyariya rojnamey kiriye.

Di sala 1937an de dema Staln e şev roj li kurdan herim ye. Bi nav kurd tiştek nay kirin. Her tişt t qedexekirin.

Heta 1955an rewş wisa kambax e ji bo kurdn Ermenstan. Di sala 1955an de ligel Radyoya Kurd gelek saz dezgehan, Riya Teze dsa ji xwendevann xwe re dibje Merheba. Ji sala 1955an heta 1989an Mroy Esed bi qas 34 sal berpirsiyar dike. Piştre bi qas sal nvek Ttal Efo dibe berpirsiyar. Ji sala 1991 heta niha j Emerk Serdar berpirs rojnamey ye.

Emerk Serdar di sala 1959an de wek spker dikeve radyoy 2 salan kar spkeriy berdewam dike. Di sala 1962yan de dikeve nav xebata Riya Teze ev 40 sal e ku kar xebata xwe berdewam dike.

Riya Teze di dema Yektiya Sovyet de yekem rojnameya kurd b. Heta sala 1994an di heftey de du caran derdiket. Li niha ji ber sedema abor meh carek derdikeve. Rojname 4 rpel e. Heta sala 1990 ku Sovyet hilweşiya 4 rojnameyn sereke yn Yektiya Sovyet hebn. Ev j bi Ermenk, Rus, Azer Kurd bn. Rojnameya bi kurd Riya Teze b. Wan axan Riya Teze ne ten li Ermenstan her wisa li seranser Sovyetstan de belav dib. Di Ewropa, Amerka Kanaday j. 4000 heb ap dib bi riya abonetiy hem j belav dib.

Rojname pişt hilweşina Sovyet bi ten li Ermenstan t belavkirin traja w j daketiye 500. Emerk Serdar diyar dike ku ew v hejmar j bheq li nav gundn kurdan belav dikin. Li odeya bik a rojnamey hn dibim ku Negihan ango li gor bilvkirina kurdn Ervan miqaledar 50 sal Miraz Cemal yek bi yek li gundn kurdan digere rojnamey belav dike.

Rojnameya Riya Teze niha xebata xwe bi ar kesan berdewam dike: Emerk Serdar (Berpirsiyar Gişt-Redaktor), Grşay Mem (Cgir Redaktor), Rizgan Cango (Katib Cabdar) Miraz Cemal (Neghan).

Gelo rojnameyeke ku 500 heb ap bibe ew j belaş b belavkirin awa t fnansekirin. Ji bo bersiva v yek em guh xwe bidin Emerk Serdar: Em bi alkariy xwe fnanse dikin. Malava xrxwazn rojnamey hene. Ev 8 sal in ku dewlet qirşek j alkariya me nake. Ser de j kir, heq av elektrk ji me distne. Rojname bi saya end pşewitiyn milet me ku li Ukrayna, Qazakstan, Rusya li welatn dereke ne derdikeve.

Heta hilweşna Sovyet Riya Teze weşana Partıya Komnst b. Lewma j wan salan rewşa rojnamey baş e. Cgir Redaktor Grşay Mem diyar dike ku wan salan ji 14 qatn avahiya ku ew t de ne, bi qas qatek ango 11 ode ji bo wan hatib terxankirin l e niha di nav du odeyn bik de hewl didin ku bijn. Emerk Serdar j dibje ku di dema Sovyet de 25 xebatkarn wan n kurd hebne, l ew niha mane 4 kes.

Ji destpk heta niha gelek navn mezin di nav xebata Riya Teze re derbas bne: Haciy Cind, Emn Evdal, Qaax Miraz, Şekiroy Xidoy Mihoyan, Mikayl Reşd, Kerem Seyad, Eliy Evdirehman, Ttal Muradov, Hesen Qeşeng, Babay Keleş gelekn din.


Rojnameya Tevgera Azadiy: Welat Roj

Weşana Mala Kurdan Rojnameya Welat Roj ji sibata 1999an vir ve derdikeve. Di destpk de rojnameya ku 15 roj b, niha mehane derdikeve. Ber bi 4 rpel b. Piştre b 8 rpel niha j wek 16 rpel derdikeve. Her iqas du rpeln daw bi kurd tpn latn bin j, giraniya rojnamey j bi ermenk ye. Serkar Gişt y rojnamey Akademsyen Nivskar erkez Reş sedema v yek wiha diyar dike: Me xwest gel ermen and, drok edebiyata me binase

Heger mirov behsa naveroka rojnamey bike mirov dikare bibje ku and, wjey siyas ye. L erkez Reş dibje ku ew rojnameyeke deolojk siyas ne nikarin xwe ji rewşa tevgera gel kurd bişon. Li gor daya berpirsiyar rojnamey ara ewil li Ermenstan Edebiyata Kurdan a Qirna Navn di rojnameya wan de hatiye nivsn. Wek mnak j dibje ku w cara ewl di drok de helbestn Melay Cizr, Feqiy Teyran El Herr tercmey ermenk kirine di rojnamey de weşandine. Niha j rojname li ser Nzam Gencew disekine ku di sedsala 12an de wek fikirdar helbestvanek mezin t hesibandin. erkez Reş diyar dike ku li aliyek azer li aliy din fars li Gencew xwed derdikevin l ew bixwe kurd e bixwe ji Genc bye ku w dem di dest kurdn Şidad de bye.

Bi tevah 3 kes xebata rojnamey dimeşnin: erkez Reş, Derya Botan Karne Usubyan. Ber traja rojnamey 1200 heb b, niha traj daketiye 700. L xebatkara rojnamey Karne Usubyan diyar dike ku ev traj tr nake, lewre pwst e ku ew traj bilind bikin. Dema me xwest ku Usubyan behsa nzktdayna gel ermen ji me re bike wiha dibje: Gel ermen bi kfxweş li rojnameya me mze dike. Ji ber ku giraniya ziman rojnameya me bi ermenk ye, h bhtir aleqa nşan didin. end kes ji gel ermen hene ku tn li rojnamey dipirsin..

Rojname di var teknk de di nava kmasiyan de ye. Pdiv bi komptr skaynerek heye. Her wiha erkez Reş dibje ku ew di war bernameya ziman kurd ya li ser komptr de j zehmetiy dikişnin.

Berpirsiyar rojnamey erkez Reş di sala 1955an de li nehiyeya Ecmedzn ya Ervan hatiye din. Zanngeha Ervan Flolojya Ermenk qedandiye. Di 24 saliya xwe de li heman zanngeh dibe mamostey droka edebiyata ermeniyan. erkez Reş teza xwe bi nav Tkiliya Kurd Ermeniyan di Nava Droka Wjeya Ermen de pk aniye. Ev 22 sal in ku ders drok ziman ermeniyan nşan kurd ermeniyan dide. S kitbn w hene; Şoreşa Xebera, Du pa eşq qza şevn Vekirinn Zargotina Kurdan di nav edebiyata Ermenıyan de Nzk 150 meqal nivsarn w di Radyoya Ervan Rojnameya Riya Teze de hatine weşandin. Li Moskovay 4 salan di redaksiyona Kovara K. Report de xebitiye.
 
  - Sala 1973'an de li   Batman hate dinyay
- Bi esl xwe ji Misirc   (Kurtalan) ya Xerzan e
- Di sala 1992'an ji   ziman dayka xwe   haydar b
- herma ukurovay   berpirsiyariya rojnameya   'Welat Me' bû
- Di destpka sala   1997'an de çû Stenbol   û di 'Azadiya Welat' de   xebata xwe berdewam   kir
- Nivîsar, hevpeyvîn û   lêkolînên wî di gelek   rojname û kovarên tirkî   û kurdî de hatine   weşandin
- Bi nivskar Mehmd   Baks re li ser romana   'Serhildana Mala Eliy   nis' kar xebat kir   pirtk li Stenbol da   apkirin
- Di gulana 2001' de   pirtka w ya bi nav   'Filt Quto' li Stenbol   hate weşandin
- Li Ermenstan li ser   and, jiyan edebiyata   kurdn wder lkolnn   dvedirj kir
- Yek ji van xebatan   pirtka li ser dengbj   mezin Gerabet Xao ye   ku niha li ber ap ye
- Niha li Stenbolê   'Faklteya Ekonomiy'   dixwne, li ber   qedandina 'Antolojiya   Dengbjan' e dest bi   romana 'Koero' kiriye


Rexne û peşneyarên te

------------------------------
Alîkariya malperê:
------------------------------
internêt belaş e!
Fîrma telefonan
Bo malpera te!
navnîşana te
Tiştên belaş
Telefona erzan
Tiştên belaş
KostGarNix.de
Bajarên elmanî

 ------------------------------------------------------------
 copyright 2000-2002 amude.de [ info@amude.de ]